Bộ Tài chính đề xuất cơ chế thế chấp tài sản số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), với nhiều đề xuất mới nhằm tháo gỡ khó khăn về vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), đặc biệt là các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, startup công nghệ và doanh nghiệp phát triển theo hướng xanh, bền vững.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất mở rộng các loại tài sản được sử dụng để bảo đảm khoản vay, thay vì chủ yếu dựa vào bất động sản như hiện nay. Theo đó, doanh nghiệp có thể dùng tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo cùng các tài sản hợp pháp khác để tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

Bộ Tài chính cũng đề xuất khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng hình thức cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án sản xuất kinh doanh, khả năng tạo dòng tiền hoặc tiềm năng mở rộng thị trường của doanh nghiệp.

Theo cơ quan soạn thảo, việc đa dạng hóa cơ chế bảo đảm tín dụng sẽ góp phần khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.

Hiện nay, thiếu tài sản thế chấp vẫn là rào cản lớn đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là startup công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, bất động sản vẫn chiếm tỷ trọng chủ yếu trong danh mục tài sản bảo đảm tại các ngân hàng, khiến nhiều doanh nghiệp dù có mô hình kinh doanh tiềm năng vẫn khó tiếp cận vốn vay.

Bên cạnh chính sách tín dụng, dự thảo luật cũng bổ sung nhiều cơ chế ưu tiên dành cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh và kinh doanh bền vững. Các doanh nghiệp này có thể được ưu tiên tiếp cận tín dụng, bảo lãnh tín dụng, vốn mồi và các nguồn tài trợ; đồng thời được hỗ trợ lãi suất đối với các dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn.

Ngoài ra, Bộ Tài chính còn đề xuất áp dụng ưu đãi thuế cho các hoạt động bảo vệ môi trường, cho phép khấu hao nhanh đối với tài sản phục vụ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và chuyển đổi xanh.

Doanh nghiệp cũng sẽ được hỗ trợ trong các hoạt động tư vấn, đánh giá, chứng nhận, đo lường và lập báo cáo theo tiêu chuẩn phát triển bền vững; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh.

Theo quy định hiện hành, DNNVV là doanh nghiệp có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 300 người và doanh thu năm không vượt quá 400 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, tùy theo lĩnh vực hoạt động.

Bộ Tài chính cho biết khu vực DNNVV hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận tín dụng của nhóm doanh nghiệp này vẫn còn hạn chế.

Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy đến cuối tháng 4/2026, dư nợ tín dụng dành cho DNNVV đạt gần 3,8 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 20% tổng dư nợ toàn hệ thống. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, tỷ lệ này vẫn chưa phản ánh đúng vai trò và quy mô của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ quy mô vốn nhỏ, năng lực tài chính và khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế; nhiều doanh nghiệp có phương án kinh doanh thiếu ổn định, khó chứng minh hiệu quả và tính khả thi của dự án vay vốn. Bên cạnh đó, hiệu quả hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng và Quỹ phát triển DNNVV vẫn chưa đạt kỳ vọng, khiến việc hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn còn nhiều vướng mắc.

Trong bối cảnh mới, Bộ Tài chính cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý hỗ trợ DNNVV theo hướng minh bạch, dễ tiếp cận, giảm chi phí tuân thủ và đồng bộ với yêu cầu phát triển xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.