Doanh nghiệp ôm đất bỏ hoang đối mặt nguy cơ bị thu hồi

Trong bối cảnh dữ liệu đất đai ngày càng được số hóa và công khai rộng rãi, nhiều dự án chậm triển khai hoặc bỏ hoang trong thời gian dài đang đứng trước nguy cơ bị thu hồi để tránh lãng phí tài nguyên.

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các địa phương tăng cường rà soát, công khai danh sách những dự án chậm đưa đất vào sử dụng. Động thái này diễn ra khi hệ thống dữ liệu đất đai quốc gia đang được hoàn thiện mạnh mẽ, tạo cơ sở cho việc giám sát minh bạch và quản lý hiệu quả hơn.

Tăng cường minh bạch dữ liệu, xử lý dự án “treo”

Theo Cục Quản lý đất đai, tỷ lệ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu hiện đạt khoảng 97,6% diện tích cần cấp, cho thấy quá trình xác lập quyền sử dụng đất cơ bản đã hoàn thiện. Đồng thời, cơ sở dữ liệu địa chính đã cập nhật khoảng 43,5 triệu thửa đất, trong khi hơn 62,3 triệu thửa đã được đồng bộ lên hệ thống dữ liệu quốc gia trên tổng số gần 105,9 triệu thửa đất trên cả nước. Trong số này, hơn 50,6 triệu thửa đã được cấp giấy chứng nhận.

Đáng chú ý, hơn 69,7 triệu thửa đất đã được cấp mã định danh. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực đất đai, giúp cơ quan chức năng dễ dàng theo dõi tình trạng sử dụng đất theo từng dự án, kịp thời phát hiện các trường hợp chậm triển khai hoặc sử dụng sai mục đích.

Trên nền tảng dữ liệu ngày càng đồng bộ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định việc xử lý các dự án chậm tiến độ, dự án “treo” là nhiệm vụ trọng tâm nhằm hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực đất đai.

Hiện nay, Luật Đất đai 2024 đã quy định khá rõ về vấn đề này. Theo luật, những dự án không đưa đất vào sử dụng liên tục trong 12 tháng hoặc chậm tiến độ quá 24 tháng sẽ được xem xét gia hạn tối đa thêm 24 tháng và phải thực hiện nghĩa vụ tài chính bổ sung. Nếu sau thời gian gia hạn mà dự án vẫn không triển khai, Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất mà không bồi thường.

Từ cơ sở pháp lý trên, các địa phương được yêu cầu kiểm tra từng dự án cụ thể, làm rõ nguyên nhân chậm triển khai cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan. Các dự án vi phạm sẽ bị xử lý thu hồi, trong khi những trường hợp còn khả năng thực hiện có thể được xem xét tháo gỡ khó khăn nhưng vẫn phải đảm bảo công khai, minh bạch.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu công khai thông tin các dự án vi phạm. Theo đó, UBND cấp tỉnh phải đăng tải trên cổng thông tin điện tử danh sách các dự án chậm đưa đất vào sử dụng, chậm tiến độ, các trường hợp được gia hạn hoặc chậm do nguyên nhân bất khả kháng. Những dữ liệu này cũng sẽ được tích hợp lên hệ thống quản lý đất đai của Bộ và cơ quan chuyên môn.

Khi hàng chục triệu thửa đất đã được số hóa và liên thông dữ liệu, việc công khai này được kỳ vọng sẽ tăng cường giám sát xã hội, hạn chế tình trạng “găm đất” chờ tăng giá hoặc để đất hoang hóa kéo dài.

Hà Nội đẩy mạnh xử lý các dự án vi phạm

Tại Hà Nội, việc siết chặt kỷ cương trong quản lý đất đai đang được triển khai quyết liệt.

Mới đây, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu đã ký thông báo thu hồi hơn 10.030m2 đất tại khu dân cư Bắc Phú Cát, xã Hòa Lạc, do Công ty cổ phần Constrexim – Meco quản lý.

Theo UBND TP Hà Nội, nguyên nhân thu hồi là do doanh nghiệp không hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước dù đã bị cưỡng chế nhưng vẫn không chấp hành, vi phạm quy định của Luật Đất đai 2024. Dù đã được gia hạn sử dụng đất thêm 24 tháng, doanh nghiệp vẫn không triển khai dự án và không có lý do bất khả kháng.

Song song với đó, Hà Nội cũng đang rà soát toàn bộ 341 dự án ngoài ngân sách có sử dụng đất nhưng chậm triển khai. Các chủ đầu tư được yêu cầu báo cáo đầy đủ về tiến độ thực hiện, hồ sơ pháp lý, khó khăn vướng mắc, năng lực tài chính và kế hoạch triển khai trong thời gian tới.

Không chỉ cập nhật tiến độ, các doanh nghiệp còn phải làm rõ trách nhiệm đối với việc chậm triển khai, đồng thời cam kết lộ trình thực hiện cụ thể và khả thi.

Những trường hợp không nộp báo cáo, nộp chậm hoặc không chứng minh được năng lực thực hiện sẽ có thể bị thu hồi đất hoặc dừng dự án. Chủ đầu tư cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của các thông tin đã cung cấp.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Đức Toản cho rằng Luật Đất đai 2024 đã quy định rõ hơn về thời hạn xử lý các dự án chậm triển khai, với khung thời gian từ 24 đến 48 tháng. Theo ông, cần phân loại từng trường hợp cụ thể bởi nhiều dự án chậm tiến độ xuất phát từ các nguyên nhân khách quan như vướng giải phóng mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch hoặc thay đổi tổng mức đầu tư.

Tuy nhiên, với những chủ đầu tư năng lực yếu hoặc cố tình “ôm đất” để chờ chuyển nhượng dự án, cơ quan quản lý cần kiên quyết thu hồi nhằm tránh lãng phí tài nguyên và hạn chế tình trạng đầu cơ. Ông Toản cũng đề xuất sau khi thu hồi, các dự án nên được giao lại cho những doanh nghiệp đủ năng lực triển khai nhằm bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Cùng quan điểm, ông Lê Đình Chung nhận định việc thu hồi các dự án chậm triển khai là cần thiết bởi đất đai là tài sản quốc gia, nếu doanh nghiệp được giao đất nhưng không thực hiện dự án sẽ gây lãng phí lớn.

Tuy vậy, theo ông Chung, cơ quan quản lý cũng cần xem xét toàn diện cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan. Nhiều doanh nghiệp dù đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng vẫn không thể triển khai do vướng giải phóng mặt bằng hoặc thủ tục hành chính kéo dài. Bên cạnh đó, việc đánh giá năng lực tài chính và khả năng triển khai thực tế của chủ đầu tư cũng là yếu tố quan trọng cần được cân nhắc.